Blik van Verstandhouding


Wat is dat voor een regio, waarin we wonen? Een lappendeken van tongvallen, dialecten en taalzones, die in ontelbare nuances evolueren door de tijd. En het fenomeen Taal was het thema op een symposium in Kasteel Bethlehem, de thuisbasis van de Hoge Hotelschool Maastricht.

Het kan me steeds weer warm verwonderen, om te horen hoe smakelijk iemand uit Eijsden (tjiege de Belzje grens oan) vertelt over de markt in Luik. Of hoe correct een inwoner van Aken informeert of hij mag parkeren voor mijn deur in Wyck. Ik hoor ze wel vaker in de stad, Waalse kinderen die druk ratelend hun verhaal doen, in zulk virtuoos Frans en op volle snelheid dat ik er amper iets van volgen kan. En de Maastrichtse oude dametjes bij de etalage van de bakker, die de levens van anderen exerceren in plat dialect.
Er zouden 7.000 talen bestaan op deze aarde. Maar als er één regio bestaat waarin het taalbewustzijn tot in brede lagen van de bevolking is doorgedrongen, dan is dat wel in deze grensstreek. We kunnen bij elke onbekende het dorp of de stad van herkomst beluisteren op basis van een paar zinnen gesproken tekst. Tussen de woorden resoneert de rijke volksaard, die ook hier in alle windstreken haar schakeringen kent. Als het gesprek zich iets verder ontwikkelt, herkennen we de streekeigen beleefdheidsvormen, de humor, de metaforen en tenslotte de verscholen, achterliggende belangen. Taal kent zo veel boeiende dimensies omdat ze zich onzichtbaar verweeft met cultuur.
Tijdens het symposium kwamen heel wat invalshoeken aan het licht. En kreeg ik de taak om sprekers en programma aan te kondigen: een prikkelend vak waarin nog vanalles te ontdekken valt. Het is een genoegen om taalkunstenaar Frans Timmermans weer aan het woord te horen. Maar ook prof. dr. Martine Verjans en dr. Huibert de Man dragen opmerkelijk bij. De invalshoeken zijn talrijk. Zo kent taal een associatieve ongrijpbaarheid. Een vrouw die zich siert met maquillage vind ik toch net iets spannender dan een dame met Schminke. Zulke voorkeuren zijn irreëel. Maar ieder van ons herkent dat meteen.
Als je de complexiteit van taal wil ervaren, kan dat het best door haar eens volledig weg te denken. Ik ontmoet elk jaar een ver aangetrouwd familielid, een gepensioneerde loodgieter uit Thessaloniki. Hij spreekt alleen Grieks… en ik geen woord. Maar we liggen elkaar en zoeken in die familiekluwen elkaar altijd op. Ik spreek dan Maastrichts tegen hem, in alle intonaties die daarbij horen, waarvan hij niet één woord verstaat. En hij spreekt plat Grieks terug. Vaak hebben we het over hetzelfde en begrijpen we elkaar volkomen. Soms divergeert het gesprek – zo vertelt zijn schoonzoon in slappe lach die ons allebei vlekkeloos verstaat – maar maakt het eigenlijk niet zo veel uit. Het tempo van de grappen en de blikken van herkenning gaan gewoon door. Dan toasten we beiden lachend een glaasje ούζο en begrijpen we precies welk geluk we elkaar toewensen. Taal draagt de sociale basisvoorwaarde die mensen bindt, of je haar verstaat of niet.
Laten we – is mijn moraal – het taalonderwijs serieus nemen. En ervoor zorgen dat die heerlijke diversiteit in talen ons speerpunt blijft. En dat we onze kinderen leren hoe je met die gave elk jaar opnieuw een culturele hoofdstad kunt zijn.

2 gedachten over “Blik van Verstandhouding

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s