Gevangen in zekerheid


De glimlach van verwondering breekt door als opeens de grenzen in ons hoofd een stukje opschuiven. Als de dingen die we lang voor onmogelijk hielden, plots toch blijken te kunnen. Een voorspelbare film wordt verrassend.

Dat in onze hoofden de boel behoorlijk op slot zit, komt in deze veranderende wereld pijnlijk aan het licht. We leven allemaal met stapels clichés en vooringenomen opvattingen, waarvan de onjuistheid al lang is aangetoond. In het communicatievak bijvoorbeeld, zegt de voorlichter: “De minister is boos”. Maar wie gelooft dat nu echt? Je ziet maar heel zelden een écht boze politicus? Als je temperament snel opspeelt, kom je niet ver in de politiek.
In de filmwereld is het cliché de bouwsteen van bijna elk verhaal. Toen de Franse cineast Jean Luc Godard aan dat bouwmateriaal probeerde te ontsnappen, zag je alleen nog snobs en recensenten in de zaal. In de Hollywoods & Bollywoods van deze wereld is het cliché lucratieve handelswaar. Al hoopte ik dat de Belgen in de prijzen zouden vallen met hun oorspronkelijke film ‘De Helaasheid der Dingen’, de Oscar voor beste buitenlandse film 2010 ging naar de Argentijnse film “El Secreto de Sus Ojos”. Het lijkt wel of de jury zo geraakt is omdat deze film zich volledig conformeert aan de cliché-code die de Amerikaanse filmindustrie zo angstvallig intact houdt. Het decor en de arena van de gebeurtenissen mag verrassend variëren (hetgeen ‘El Secreto’ overigens absoluut niet doet) maar kom niet aan onze clichés. In 2006 nog was Hollywood goed op weg, door maar liefst 7 Oscarnominaties te reserveren voor de film Babel. Babel is een (te) ijzingwekkende thriller die speelt met de filmclichés in je hoofd. Al hetgeen je verwacht op basis van de beelden en hun montage, krijgt een andere wending. We zijn in 2010 weer terug bij af, zo te zien. Kijk maar eens hoe Avatar (2009) naadloos past op Pocahontas (Disney, 1995). Moet je Fransman spelen in de USA? Daar is blijkbaar maar één methode voor, anders raakt de kijker het spoor bijster. Gaat de dader onze held executeren, blijken steevast juist zijn kogels op. Er is een onuitputtelijke lijst van gemaakt: filmclichés die we allemaal herkennen.
Maar wie maakt die lijst van onze clichés in real life? Wie laat ons vertrouwde beelden op nieuwe manieren interpreteren? Wie leert ons dezelfde dingen op een nieuwe manier te zien? Want daar is de samenleving dringend aan toe. Is Spawater uit flessen gezond? Is Essent onkwetsbaar? Is winst maken zinvol? Is vlees goed voor je? Is een zuinige auto de oplossing voor milieuproblemen? Is handhaven van regels goed in opvoeding? Biedt CNN het wereldnieuws? Is sporten gezond? Is jeugd gebaat met school? Er zijn duizend vragen die we onszelf opnieuw moeten stellen, want de inzichten veranderen drastisch. Zodat we inmiddels heel veel dingen.. veel slimmer kunnen doen. Als we onszelf weten te bevrijden van de stellige clichés in ons hoofd.

6 gedachten over “Gevangen in zekerheid

  1. Dat is de vraag wie leer ons de de dingen weer zien ?
    Ik heb in het verleden inderdaad prachtige films gezien (alhoewel ik geen filmkenner ben) Ik was dan ook verbaasd over de zovele positieve reacties van mensen die Avatar hadden gezien , persoonlijk vond ik de film om niet aan te zien.
    Is er nog een plek om nieuwe dingen te ontdekken, ik denk het wel maar buiten om de media.
    Het blijft voor mij toch de eigen beleving die ik soms op een wat naive manier op beeld zet.
    Stukjes van beleving soms spaarzaam soms heel erg simpel en veelal ontdekkend.
    Op de vraag waar is onze samenleving aan toe?. , daar kan ik geen antwoord opgeven en ik denk dat hoeft. Gewoon laten zien de de dingen uit je eigen belevingswereld is al een kleine bevrijding van onze zienswijze op de samenleving.
    Ik ga daarom ook door met het maken van kleine clipjes van voorbijgaande beelden simpel maar ik vind het leuk en eigelijk veel leuker dan het zien van een film.

  2. Jean-Paul,
    Het door jou gestelde probleem omtrent het cliché is mijns inziens op zich al een cliché uit de hele moderne traditie. Het maakt deel uit van onze hele cultuur.
    Eraan willen ontsnappen heeft een zware prijs, inderdaad. Maar om nu te zeggen dat Godard op zeker ogenblik enkel nog “snobs en recensenten” aantrok, vind ik tamelijk riskant. Men kan hetzelfde beweren van kunstexperimenten, die nauwelijks publiek trokken, en trekken. Die zaken worden tegenwoordig door sommigen als “linkse hobby” bestempeld. Moet ik elke associatie met de jaren ’30, nu loslaten, om dat laatste verschijnsel met andere ogen te benaderen?
    Spookachtige cliché’s te over; de vijand is niet het cliché, maar de angst. En deze regeert al geruime tijd ons vertrouwde Europa, in elk geval sinds de Val van de Muur en de opkomst van nieuwe economieën elders in de wereld. Sinds hoe lang al wordt er nauwelijks geld geïnvesteerd in innovatie, nieuwe technologie en wat dies meer zij. En vergeet niet, dat de experimenten van Godard uit een tijd stammen, waarin wel geloofd werd in het onmogelijke.
    Beste groet,
    Ad

    • Hallo Ad. Je nuanceert volkomen terecht mijn té scherpe bochten. En ik ben het dan ook met je eens. Ik zat ook in dat zaaltje naar Godard te kijken. En al had ik niet het idee dat de mensen om mij heen een afspiegeling waren van de samenleving, toch is mijn geloof in het onmogelijke blijven bestaan (en in de jaren die erop volgden ook af en toe overtroffen door de werkelijkheid). Je raakt de kern waar je de angst benoemt. Het verlaten van ingesleten inzichten vergt moed. Al doen onze schoorvoetende stapjes soms wat wankelen. Dank je voor je commentaar,
      Groet,
      Jean-Paul

  3. “Wie laat ons vertrouwde beelden op nieuwe manieren interpreteren? Wie leert ons dezelfde dingen op een nieuwe manier te zien?”

    Natuurlijk artiesten en kunstenaars, musicanten, dichters, schilders, beeldhouders… die vrijer denken

    en misschien ook buitenlanders, omdat ze vanuit een andere perspectief het leven in een hun nieuw land ervaren… (misschien ook volgens andere cliches..)

    maar voornamelijk (jonge) kinderen denk ik…, voor wie alles mogelijk is

    (Adora Svitak legt het overtuigend uit in haar TED presentatie die je op T36.eu een tijdje geleden geplaatst hebt http://www.t36.eu/2010/04/16/rake-tekst/)

    Mijn dochtertje Sacha doet me zo vaak glimlachen met haar vragen, de manier waarop ze de wereld ziet, haar woordencreaties… Gisteren zei ze “limoubenzine” in plaats van “limousine” 😉

    De Franse dichter heeft heel mooi beschreven hoe begrensd kinderen zich soms voelen op school in “Le Cancre” en “Page d’Ecriture”: http://www.learn-french-help.com/french-poems-for-children.html

    P.S. Ik zat ook te denken om Abre tus Ojos te gaan zien, maar na het lezen van je blog, zal ik een andere film kiezen 😉

    • Hoi Sueli. Ik moet je zeggen dat ik ‘Abre tus Ojos’ niet ken.. en mijn bedenkingen had bij de Oscar voor “El Secreto de Sus Ojos”. Maar ik moet er meteen bij zeggen, dat het op zichzelf toch een mooie film is. Die absoluut onderhoudend en de moeite waard is voor een avondje uit. Maar mijn Oscar krijgt ie niet 😉 En jouw dochter Sacha sturen we spoedig naar Brussel voor een klemmend betoog voor de EU-commissie ‘milieu’. 😉

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s