Gevangen in zekerheid

De glimlach van verwondering breekt door als opeens de grenzen in ons hoofd een stukje opschuiven. Als de dingen die we lang voor onmogelijk hielden, plots toch blijken te kunnen. Een voorspelbare film wordt verrassend.

Dat in onze hoofden de boel behoorlijk op slot zit, komt in deze veranderende wereld pijnlijk aan het licht. We leven allemaal met stapels clichés en vooringenomen opvattingen, waarvan de onjuistheid al lang is aangetoond. In het communicatievak bijvoorbeeld, zegt de voorlichter: “De minister is boos”. Maar wie gelooft dat nu echt? Je ziet maar heel zelden een écht boze politicus? Als je temperament snel opspeelt, kom je niet ver in de politiek.
In de filmwereld is het cliché de bouwsteen van bijna elk verhaal. Toen de Franse cineast Jean Luc Godard aan dat bouwmateriaal probeerde te ontsnappen, zag je alleen nog snobs en recensenten in de zaal. In de Hollywoods & Bollywoods van deze wereld is het cliché lucratieve handelswaar. Al hoopte ik dat de Belgen in de prijzen zouden vallen met hun oorspronkelijke film ‘De Helaasheid der Dingen’, de Oscar voor beste buitenlandse film 2010 ging naar de Argentijnse film “El Secreto de Sus Ojos”. Het lijkt wel of de jury zo geraakt is omdat deze film zich volledig conformeert aan de cliché-code die de Amerikaanse filmindustrie zo angstvallig intact houdt. Het decor en de arena van de gebeurtenissen mag verrassend variëren (hetgeen ‘El Secreto’ overigens absoluut niet doet) maar kom niet aan onze clichés. In 2006 nog was Hollywood goed op weg, door maar liefst 7 Oscarnominaties te reserveren voor de film Babel. Babel is een (te) ijzingwekkende thriller die speelt met de filmclichés in je hoofd. Al hetgeen je verwacht op basis van de beelden en hun montage, krijgt een andere wending. We zijn in 2010 weer terug bij af, zo te zien. Kijk maar eens hoe Avatar (2009) naadloos past op Pocahontas (Disney, 1995). Moet je Fransman spelen in de USA? Daar is blijkbaar maar één methode voor, anders raakt de kijker het spoor bijster. Gaat de dader onze held executeren, blijken steevast juist zijn kogels op. Er is een onuitputtelijke lijst van gemaakt: filmclichés die we allemaal herkennen.
Maar wie maakt die lijst van onze clichés in real life? Wie laat ons vertrouwde beelden op nieuwe manieren interpreteren? Wie leert ons dezelfde dingen op een nieuwe manier te zien? Want daar is de samenleving dringend aan toe. Is Spawater uit flessen gezond? Is Essent onkwetsbaar? Is winst maken zinvol? Is vlees goed voor je? Is een zuinige auto de oplossing voor milieuproblemen? Is handhaven van regels goed in opvoeding? Biedt CNN het wereldnieuws? Is sporten gezond? Is jeugd gebaat met school? Er zijn duizend vragen die we onszelf opnieuw moeten stellen, want de inzichten veranderen drastisch. Zodat we inmiddels heel veel dingen.. veel slimmer kunnen doen. Als we onszelf weten te bevrijden van de stellige clichés in ons hoofd.

Volmaakte Chocolade

En dan stappen we aan boord van de Tres Hombres (klik op het plaatje). Een tweemaster die is gebouwd in 2000 voor charters in Fair Transport. Dat is dus vrachtvervoer op basis van wind. No diesel – CO2 zero.

Naar Sail ga ik met de trein. Met de auto sleur je al snel – naast je eigen gewicht van 83 kilo – een 1.500 kilo ijzerwaar met je mee, die je vervolgens in de hele grachtengordel niet meer kwijtraakt. Je jaagt er bovendien minstens 30 liter benzine doorheen en dan heb je op het water nog geen meter afgelegd. En daar ging het toch eigenlijk om. Dus sponsor ik de NS met 75 Euro (een eersteklas weekendretour) en laat me aan het IJ op de kade afzetten. Mijn broer is een bedreven stuurman en vaart ons later op de dag het onstuimige water op. Daar komen we terecht in een carrousel van scheepvaart, met prachtige sloepen, zeiljachten, sleepboten, botters, kotters, tjalken en talloze kleine vaartuigjes. Allemaal vol zomerse mensen met Prosecco in de hand. In het centrale middelpunt een fregat waarop Maxima en Willen Alexander het publiek toezwaaien. De drukte op het water is zo immens dat alle boten elkaar tot reikwijdte naderen, maar botsen is er niet bij. De lucht kleurt blauw van de diesel en motoren ronken in alle soorten lage frequenties. Naderhand op de oever wandelen we van de ene historisch zeilboot naar de andere. Maar daar ligt ook een hypermoderne, hightech zeilboot die door één enkele persoon bestuurd kan worden. Al is dat in dit geval Wubbo Ockels. En daar is de loopplank van de Tres Hombres. Een Brigantine van 32 meter, met twee masten en meer dan 300 m2 zeil. Een schip dat je in ‘Pirates’ zou verwachten, maar schijn bedriegt. De Tres Hombres transporteert 35 ton lading, hetgeen je kunt vergelijken met één ENCI-bulkwagen vol cement. Bij hun expedities naar Haïti worden hulpgoederen gebracht en komt het schip terug met in het ruim een eigen merk rum. Die moet dus geproefd worden… en meteen goedgekeurd. Als je erover nadenkt, hebben deze kerels een geniale keuze gemaakt. Niet om vermogend te worden (wie wil dat nog?), maar omwille van het goeie gevoel, de romantiek, de ideologie. En daarin staan ze niet alleen. Kijk maar een mee naar deze film over twee broers uit Brooklyn, die zich hebben toegelegd op de productie van volmaakte chocolade. Zij staan nu op het punt om hun cacaobonen via een zeilschip te betrekken uit Midden-Amerika. Want bij volmaakte chocolade hoort geen containervaart. Dat kan alleen met jute zakken in het ruim van een zeilschip. Wij Nederlanders zijn kansloos deze New Yorkse chocolade te bemachtigen, zonder het beginsel van duurzaamheid te schenden. Hoe goedkoop de vluchten naar New York ook zijn, zoiets doe je niet. We zullen moeten wachten tot de Tres Hombres een keer Brooklyn aandoet en een mooie voorraad van de heren overneemt. Eenmaal in Nederland zullen de repen zo goed als onbetaalbaar zijn, maar wat zal dat waanzinnig lekker smaken, geef toe. Voor het eerst in je leven eet je dan volmaakte, goudeerlijke chocolade.
Wie nu mocht denken dat ik alleen nog maar Gulpener Bier drink, bij de Natuurwinkel La Yapa inkoop en nooit meer in auto’s rij of in vliegtuigen stap, moet ik teleurstellen. Maar ik drink met plezier de Grappa uit de kelders van mijn collega Nico Kleijnen, omdat die – door hem – in eigen streek is gestookt, met druiven van Maastrichtse bodem. En al komen sommige van mijn recepten uit Marokko, de ingrediënten smaken het best als ze in het dal van de Jeker zijn geoogst. Een denkrichting waarmee we meer zouden moeten doen, vind ik. En dat gaat ook gebeuren.

Zesde Zintuig

Waarom vind je slechts 2 miljoen Nederlanders op Linkedin? Terwijl maar liefst 7 miljoen Nederlanders een baan hebben. Wat maakt die 5 miljoen mensen – met een PC in huis – zo terughoudend?

Als je mensen met een Linkedin–account vraagt wat je daaraan hebt, haalt de meerderheid vragend de schouders op. Dus zelfs van die 2 miljoen deelnemers is maar een beperkt deel enthousiast. Ze zijn aan de echte meerwaarde ervan niet eens toegekomen.
Een paar dagen geleden presenteerde ik voor een serviceclub het thema ‘Social Media’. Voor mezelf zeker zo leerzaam als voor de zaal, omdat deze groep gemiddeld weinig geïnvolveerd is. Dus heb ik me het advies van een outsider ter harte genomen: ‘Gebruik Jip-en-Janneke-taal’. Want Social Media is in wezen ‘taaie kost’. Kijk maar eens mee door de ogen van een leek: hoe saai zijn die droge webpagina’s vol links, logo’s en tekst. En de astronomische getallen – 500 miljoen Facebookers op deze aarde, 100 miljoen Farmvillers – spreken evenmin tot de verbeelding. Velen hopen dat het fenomeen overwaait, met de gedachte: “Het zal mijn tijd wel duren.” Afgezien van mijn overtuiging dat er geen ontsnappen meer aan is, begrijp ik inmiddels wel waar die bedenkingen vandaan komen.
Ingevoerd raken in Social Media vereist flinke studie. Het is een vak dat tijd kost en onderhoud vergt. Zeker als je het moet stellen zonder handige klasgenootjes die je hup-twee even voordoen hoe je je profielfoto moet plaatsen, hashtags en metadata kunt opzoeken en privacyinstellingen kunt aanpassen. Al heb ik veel belangstelling voor communicatie, het starten van mijn eigen Twitteraccount begon ook met een grote zucht. Aanvankelijk begrijp je er weinig van, al die voorbij schietende nonsens. En dan is de verleiding groot, om snel de balans op te maken en het medium af te schieten als “een triviale hype”. Maar wil je echt begrijpen wat Twitter voor je kan doen, dan ben je dagen zoet. En dat ging ook al zo met WordPress, met Analytics, YouTube en vele andere slimme programma’s. In haar volle breedte is Social Media een pittig vak. En dan ook nog een vak waarin alles razendsnel verandert. Voor iemand die niet langer dan een half uurtje per dag aan de PC wil zitten, is dat niet te doen. En mocht je hopen: “ik behelp mij alleen met Facebook, wat Google en een beetje Wikipedia” dan laat je een enorme resource aan toepassingen en hun combinaties liggen.
Mijn betoog bevatte soms cijfers over grote gebruikersaantallen. Maar de getallen van de ‘ontwijkers’ zijn zeker zo indrukwekkend. En dat is dus heel begrijpelijk. Wil je in je eentje de zinvolle, nuttige opties van Linkedin leren toepassen en je netwerk opzetten, ben je zeker twee volle dagen zoet, waarschijnlijk veel meer. Wie heeft daar tijd voor en zin in? Terwijl de rest van Nederland al jarenlang ongeveer 3 uur per dag TV kijkt zit ik al die tijd aan de Mac. En haal al vier jaar het gemiddelde van 5 minuten TV per dag nog niet. Het verkennen van web-media geeft me meer voldoening, meer inzicht en een soort zesde zintuig van collectieve verbondenheid en verscholen data. Want nergens gaat de communicatie zo snel, zo transparant en effectief als op het web.