Voetzoeker

Conventioneel denkend Maastricht zegt: zonder nieuwe cultuurtempels kunnen we nooit Culturele Hoofdstad 2018 worden. Terwijl de Avant Garde roept: allemaal bijzaak, het gaat om de shift in ons hoofd. In die arena gooi ik graag een voetzoeker.

Het jaar 2018 is ver weg. Er kan makkelijk een crisis of wereldoorlog tussen zitten, voordat het vuurwerk van 2018 losgaat. In de nagalm van het startschot naar deze Cultuurtitel vraagt men zich af: hoe nu te beginnen?
Het ontwikkelen van iedere Wereldexpo, Culturele Hoofdstad of zelfs een Floriade gaat traditiegetrouw gepaard met bouwen. De bouwmeesters en ontwikkelaars komen graag met plannen. Al bouwt men soms een tijdelijke Eiffeltoren of een Atomium, de ambitie streeft naar eeuwigheid. Dus zal de bouwwereld het toejuichen als de overheid weer in de kas grijpt om de betonmolens aan het draaien te krijgen. Nieuwe bruggen, afritten, woningen, kantoren en Timmerfabrieken.. aan ideeën heeft het nooit ontbroken. Maar is dat niet een beetje 1970 in plaats van 2018? Het is niet ondenkbaar dat we een tijdperk betreden waarin we dat heel anders gaan doen. Duurzaamheid wordt nog wel eens verward met ‘onverwoestbaarheid’. En aan onverwoestbaarheid hebben we eigenlijk niet zo veel. Bij de huidige stand van de techniek maken we beter kleding die volledig composteert. En huizen van gerecycleerd karton of tv’s en pc’s van dunne folie, tapijttegels die worden herverwerkt. Dergelijke ontwikkelingen zijn overal gaande.
De wereld verkeert in een ‘mindshift’ en de weg naar de CH2018 is nu juist het bergpad voor de pioniers. Dat is iets anders dan de volgende generaties opzadelen met nog meer bakstenen erfgoed van vóór de transitie? Misschien kunnen we beter onze reeds bestaande ‘bouwsels zonder toekomst’ weggeven voor creatief hergebruik. Zo ben ik vorige week zelf eens gaan kijken op dat Balkanfeest in het Landbouwbelang. Het is een van de meest sociale omgevingen die ik in Maastricht gezien heb. Dit grote kraakpand is een alternatief georganiseerde vrijstaat waarvan de sociale cohesie en veiligheid al mijn verwachtingen overtroffen. Het ligt al vele jaren pal naast de hasjboten en nog steeds is er geen besmetting van illegale belangen. Daar kun je je minderjarige dochters gerust heen sturen. Laat me eens verbeelden welke kans daarin schuilt. Stel je voor, we verklaren de hele Belvedèrewijk tot Cultureel Expo-Terrein, de toekomst ervan is immers compleet onbestemd. Daarbij blijft alles zoals het is, met uitzondering van de kleur: we schilderen alle gebouwen ‘yveskleinblue’ (een soort oogverblindend Ultramarijn) want dat herinnert ons aan de ambitie. Het Eiffelgebouw krijgt de status van vibrerend middelpunt. En we nodigen de 12 beste krakers ter wereld uit om de regie over dit industrieel complex op zich te nemen. Daarbij bieden we geen budget, want dat is er niet. Dat komt er ook niet. We repareren hooguit eenmalig wat kapotte ramen. En we heffen de regelgeving op rond horeca, geluid en samenscholing. Er komen geen ambtenaren op het project, we scheppen geen banen. Nee, we laten het gewoon eens los en wachten in het Sjiek en Sjoen wat er gebeurt. Bestuurlijke samenwerking met zustersteden is niet nodig, want die komen vanzelf kijken. Het resultaat laat zich raden: het project trekt gelijkgestemde kunstenaars, performers en vrijdenkers uit alle windstreken. Men kan wekelijks vele podia bezoeken met films, optredens, exposities, toneel en lezingen. Er ontstaat een cultuurbeweging, die internationaal aandacht oproept voor stad en regio. De impulsen aan culturele vernieuwing zijn niet-aflatend en de volle agenda biedt alle soorten events. Het zou een project worden met een bevrijdende impact. In 2020 staat half Nederland leeg en hebben wij op deze wijze al lang het culturele talent aangezogen. Er zijn meer kansen dan bedreigingen.
Toegegeven, ik fantaseer. Maar als er een derde deel van uitkomt, hebben we zonder noemenswaardige kosten een jonge, actieve en inspirerende groep bewoners aangetrokken, die deze stad mee op de culturele kaart houden.

Rutte I

Veel te veel winnaars stonden er op de Haagse podia. Dat kan gewoon niet goed gaan, de komende maanden in de Nederlandse politiek. De kopman die met de hakken over het inktzwarte slootwater is gesprongen, zal aan de andere oever weinig draagvlak vinden.

Afgezien van de onwerkelijke winst van Wilders, de tragiek van Balkenende en de nek-aan-nek bewegingen van de koplopers, heb ik geen aanleiding gezien om een nachtje op te blijven. De media mogen dan wel dolblij zijn, met dit landelijke event met hoog oplopende emoties, maar erg relevant is het allemaal niet. We leven in een land… in een wereld… waarin de fundamenten zo hard schudden, dat onze verlamde wet- en regelgeving er geen enkele invloed op heeft. Het is als over de A2 scheuren met een snelheid van 350 kilometer per uur, dan maakt het niet zo veel meer uit of je een gordel om hebt of niet. De Nederlandse politiek gaat over onderwerpen die heel ver af staan van de werkelijke problemen. Er hadden al lang zonnecollectoren op alle daken van huur- én koopwoningen moeten liggen. Verplicht. Maar we zijn met 16 miljoen mensen aan het tutten over de nuances in fiscale aftrek van hypotheekrente. We hadden al lang een gesloten en duurzame waterzuivering rond moeten hebben. Verbeterde energiehuishouding en ga zo maar door.
We sukkelen een beetje door over loze onderwerpen, terwijl in datzelfde jaar onze staatsschuld met 87 miljard is opgelopen tot 346 miljard Euro. De persoonlijke schuld van iedere Nederlander is opgelopen tot boven de 21.000 Euro. Kinderen, senioren, zieken… elke Nederlander heeft dat aan zijn broek. Dan belooft meneer Rutten dat gat te zullen dichten in een jaartje of vier. Een idee zoals dat alleen op de eerste bank, vooraan in de klas kan worden bedacht. En wie moet er vervolgens bijspringen als zometeen Ierland een slordige honderd miljard of meer tekort komt?
De problematiek is vele malen complexer dan we ons kunnen voorstellen. En als er niet snel een fundamentele switch in het denken komt, die alle politieke stotteringen passeert met een snelheid van 500 kilometer per uur, worden we vanzelf ingehaald. Eerst door de staatschuld van Portugal, dan door de Chinese groei-economie en vervolgens door schaarste van brandstof en water, en tenslotte door een compleet onleefbaar milieu. In die volgorde. Ga bij deze snelheid niet met je gordel zitten rommelen, maar verzin iets beters.
Mijn advies aan het Rutte-team zou zijn: investeer in cultuur en vernieuwing. Leer mensen anders denken. Steek je energie in vernieuwend onderwijs en zorg dat de komende generatie een helder besef heeft van kansen. Zoals ooit in de VOC tijd de schepen achter de horizon hun geluk wisten te beproeven, zo zullen we nu achter de horizon van achterhaalde waarden nieuwe inzichten moeten vinden (met dank aan Jan-Peter voor de metafoor).

Bont en Blauw

Ongemerkt verloor ik mijn portemonnee in een Amsterdamse bus, vlakbij het Centraal Station. En stel je voor hoe ik met 5 tassen ben uitgestapt en meteen daarna languit donderde, omwille van een onopgemerkte rolstoelafrit van een hoog trottoir. Een Japanner helpt me overeind terwijl een lokale nozem wat staat te lachen.

Het kan allemaal in Amsterdam, waar zo langzaamaan heel wat van mijn familieleden hun domicilie hebben gevonden. En omdat mijn zus verjaart ben ik op weg naar Oostzaan. Daar liggen de woningen op palen aan de sloot waar we die middag gaan varen door Natuurgebied het Twiske. Ze heeft via een vriend beslag kunnen leggen op een hele vloot motorbootjes en zal ons trakteren op een picknick aan de oever, zo is het plan. Maar de wet van Murphy slaat toe op deze zondag de 6e juni. Ik ontdek – inmiddels bont en blauw – dat mijn portemonnee inclusief rijbewijs, creditcards etc. verdwenen is en meteen betrekt de lucht. Dat wordt regen vanmiddag, dat kun je zo zien. Mijn dochter is nog bleek van mijn landingsactie en controleert mijn colbert op winkelhaken. Ik ben inderdaad nog nooit eerder zo languit gegaan. Het moet een domme aanblik zijn geweest. Dus geef ik flink af op dat truttige straatmeubilair waarin onze hoofdstad zo uitmunt. Hoeveel arme kerels zijn al niet gebotst tegen dat leger van Amsterdammertjes, dat op kruishoogte staat te wachten op pijnlijke aanvaringen? Welke gek bedenkt hoe fietsers en toeristen door elkaar moeten weven om van tramstation naar trottoir te komen? Er is geen stoeptegel of er staat een kakkende hond op afgebeeld. En de sadist die zulke rolstoelafritten verzint heeft maar één doel: ‘heel Amsterdam in de rolstoel’. En zo tier ik maar door tot groot vermaak van een zwijgzame dochter die vanaf nu de tassen met cadeaus draagt. Anders breken de Delfts blauwe mokken en rollen de Afrikaanse Bruisballen nog in een plas.
Net als we een uur later te water willen, stopt de regen. De poncho’s en fietspakken kunnen weer uit. En in colonne varen we door een van de fraaiste Hollandse clichés die er bestaan: de polder. Geitjes mekkeren ons toe vanaf de oever, waar de gele Lisdodde staat te bloeien alsof ze – van plastic – door Randstad Branding in de grond zijn gestoken. Alweer een waterhoentje met kuikentjes en daar twee zwanen. Het wordt een ongekend oud-Hollandse middag en we reizen uren later weer voldaan en met geleend geld weer naar huis. Waar een mailtje op me wacht: “Ik heb wat van jou gevonden, uw rijbewijs, pasjes, enz… zij zijn in goede en veilige handjes beland, u hoeft hierop geen zorg te maken. De groeten, Mimoun” Het blijkt van een Marokkaanse meneer die een dag later zijn vindersloon weigert uit handen van mijn dochter die de portemonnee ophaalt. Hij heeft alleen nog de vraag: “Misschien wilt u bij de verkiezingen ook aan de Marokkaanse Nederlanders denken en daarom op iemand anders stemmen dan meneer Wilders, want die maakt het ons wel erg lastig.” Welnu, als ik zonder struikelpartijen het stemlokaal haal, zal ik daar met plezier rekening mee houden.