Wie durft?

Het vacuüm van de Nederlandse macht is compleet. En het kan nu ook echt alle kanten uit met Maastricht. Burgervader Leers neemt afscheid van zijn grote schare fans en criticasters en de gasten in het Maastrichtse stadhuis speculeren over de invulling van het vrijgekomen ambt.

Over Balkenende praat geen hond. We hebben al te lang naar de vastgedraaide Haagse politiek moeten kijken, dus wie is er onder de indruk als de machinisten nu zelf zeggen dat hun locomotief stuk is? Dat de man zich opnieuw verkiesbaar stelt, kan betekenen dat onze delta opnieuw een kleurloze, stationaire periode tegemoet gaat. Ik kan dat niet motiveren vanuit mijn politieke engagement, want dat is beperkt. Ik relateer dat slechts aan de x-factor. De x-factor is de eigenschap waarop men prille artiesten kiest uit een overaanbod van miskend zangtalent, in de gelijknamige tv show. Over de x-factor wordt graag mystiek gedaan, maar de essentie van het verschijnsel is erg simpel. Elk publiek – van academisch tot analfabetisch – beschikt over het vermogen om te voelen of iemand meent wat hij doet en zegt. We voelen redelijk goed aan of een zangeresje uit de Achterhoek zich emotioneel een wereldster waant.
Maar die authenticiteit aanvoelen in de politiek, is lastiger. Zelden was de x-factor in de politiek zo laag als nu. Het lijkt alsof deze Balkenende-generatie fulltime investeert in overleven. Hoe beroerd ook de peilingen, hoe groot de blunders, hoe ongeloofwaardig de uitspraak, het lijfbehoud staat altijd voorop. Ongeacht de overtuiging. Van Wilders weet eigenlijk ook niemand hoe authentiek hij is. We hebben hem dan ook nooit uit een ander vaatje zien tappen dan de ‘woede’. Als een B-acteur die maar niet van zijn boze typecasting afkomt. De politicus die een hoge x-factor werd toegedicht is natuurlijk Pim Fortuyn. In tegenstelling tot Wilders ‘boosheid’ bediende Fortuyn zich van de ‘spot’. Een zeer effectief wapen om kroonprins Melkert in één uitzending (op Youtube in 5 delen) neer te zetten als valse, norse klungelaar. De minachting leek daadwerkelijk uit de ruggegraat van Fortyn te komen. En het volk omarmde de man dan ook massaal. Echt succesvolle politici hebben zowel politieke slimheid als de x-factor. Ze zijn berekenend en weten tegelijkertijd de juiste emotie te timen in hun betoog. Chroesjtsjov was waarschijnlijk zo’n handige acteur. Hij maakte tijdens een van zijn speeches grote indruk door met een schoen op het katheder te slaan om zijn onverzettelijkheid kracht bij te zetten. Alleen een wakkere waarnemer achter hem zag dat Chroesjtsjov op dat moment gewoon twee schoenen droeg.
Welke burgemeester voor Maastricht onze Gouverneur binnenkort uit de hoed tovert, weet niemand. Je zou hopen dat zich iemand beschikbaar stelt met die zeldzame combinatie. En al zal het dan wel iemand uit het CDA kamp worden – met twee rode burgervaders in de grote buursteden – dan nog kan het alle kanten uit. Een kandidaat zonder gevoel voor authentiek communiceren, zou ik die functie toch afraden. Want baanbrekende besluiten nemen, louter op politieke grondslag lijkt nauwelijks reëel. Je zult in zulke bestuurlijke functies steeds vaker op basis van personality je publiek moeten mobiliseren. En dat kreeg Leers afgelopen vrijdag weer goed voor mekaar. Behalve voor Yves Saint Laurent (ik bezocht ooit de veiling van zijn huisraad, hijzelf was al overleden) heb ik nog nooit voor iemand langer dan een uur in de rij gestaan. Maar voor Gerd Leers doe je dat, want hij meent oprecht wat hij zegt. En over zijn politieke scherpte moeten historici maar oordelen.

Yesterday

Het was er weer, dat opwindende gevoel van een stille, overvolle zaal en een doodnerveuze spreker met een thema dat zo breekbaar is als glas. Je weet nooit of het weer gaat lukken. En als de avond dan ieders verwachtingen overtreft, is dat een geschenk.

Toen mijn dochters nog dochtertjes waren, stonden ze elke week op het podium. Hun Tangramschool in Eijsden trommelde namelijk elke vrijdag de ouders bijeen en liet alle klasgenootjes in het spotlicht demonstreren wat er weer aan liedjes en toneelpartijtjes was voorbereid. Een frappante cocktail van opwinding, plaatsvervangende podiumangst, trots en sentiment borrelde op in je gemoed.
Misschien is het diezelfde adrenaline die mensen drijft om met 300 tegelijk naar Ainsi te rijden op een ijskoude winteravond. Terwijl op zaterdag een stad vol kroegen en restaurants lonkt, zit de zaal knotsvol en maakt het gniffelende publiek zich op voor de eerste spreker. Het podium, het licht, geluid en de projecties staan nu eens niet in dienst van beroepssprekers maar van onze eigen amateurs. Mensen zonder podiumervaring, geen spoor van broodwinning en zelden het stabiele zelfvertrouwen in de eigen taal. Als één grote reünie van de tangramschool. Dat is Pecha Kucha.
Gisteren, zaterdag 20 februari, ging dat weer geweldig. De Amerikaanse Susan Shaefer was al PK-fan en ontpopte zich nu als een dichtende Diva die moeiteloos de spits afbeet. Haar gedichten zijn van grote klasse en gebracht met Amerikaanse flair. Dus lag de lat meteen hoog, zou je denken. Maar Christianne Rousseau nam het op een geheel eigen manier mooi over, met het opschudden van onze slaapkamers, de vergeten leefruimte in huis. En daarna gaat het snel… elke zeven minuten een nieuw onderwerp, compleet haaks op al het voorafgaande. Catalina Goanta – Master student at the Maastricht Graduate School of Governance – doet een pleidooi voor Scholarships en maakt op gevoelige manier duidelijk welke impact dat op levens heeft. En Mark Post knalt daar een ‘rollercoaster’ achteraan over het slimme gebruik van stamcellen in de vleesindustrie. Het klinkt bijna even futuristisch als hilarisch, maar is nog allemaal echt ook. Ook Eric Joris blikt in de toekomst met vergaande theaterproeven. Eric vertegenwoordigt een van de avontuurlijkste gezelschappen van Vlaanderen met voorstellingen op de grens tussen technologie, theater en wetenschap. Ainsi-manager Fons Dejong raapte de handschoen op om in eigen huis zijn pleidooi te houden voor meer fonteinen in de ‘Euregi-au’. Aan zijn betoog en afgetrainde gestalte kon je zien dat hij nog maar pas de voettocht naar Santiago de Compostella heeft volbracht. Ook opvallend was Mirek Hazer die met een vlammend betoog ten strijde trok tegen het Internet. Koud makende voorbeelden en komische details die ons wat realistischer maken rond de effecten van het web. En dat terwijl politiek dier Nelleke Barning juist pleitte voor de omarming van het authentieke communiceren in blogs en social media. Dus hadden die twee elkaar wel wat te vertellen in de ‘beer break’. Hoe Danielle Bakkes Maastricht tot een eigentijds Brugge gaat verbouwen, zie je vast spoedig in Dagblad de Limburger, want Claire van Dyck en fotograaf Rob Oostwegel waren er ook. Met deze vijfde aflevering haalde het event maar liefst 11 nationaliteiten. En was voor de vijfde keer op rij uitverkocht.

Wereld zonder Spiegel

Gisteren weer eens een echte mens ontmoet. Los van al zijn triviale beslommeringen en helemaal puur zichzelf. Hij had de jungle van Papoea Nieuw-Guinea achter zich gelaten en stond in de grote ruimte van Architectenbureau Mathieu Bruls in de Alexander Battalaan in Maastricht.

Wie ons culturele maandmagazine Zuiderlucht heeft gezien, kan hem niet ontgaan zijn. Het hoofd van de Papoea blikt je intimiderend tegemoet. Hij is het werk van de Kunstenaar Roy Villevoye. Roy is Maastrichtenaar die zijn heil inmiddels in de Randstad heeft gezocht, maar ook in het exotisch Nieuw-Guinea. Daar levert hij zich over aan de natte, groene wereld waarin niets voor altijd blijft bestaan, alleen maar de verhalen die nauwgezet van generatie op generatie worden overgeleverd. Nu zijn Papoea generaties niet zo royaal bemeten als de onze. Het is daarom bewonderenswaardig dat gebeurtenissen uit ons grijze koloniale verleden door deze bosmensen bijzonder accuraat zijn bewaard. In onze wereld wordt de waarheid meestal binnen een en dezelfde generatie zo’n drie keer veranderd.
Architect Mathieu Bruls is een van die Maastrichtenaren, die volkomen onbaatzuchtig cultuur deelt met iedereen die daarin geïnteresseerd is. Hij heeft een aanmerkelijk deel van zijn prachtige kantoor tot galerie omgetoverd en daar staat de levensechte bosmens met in zijn handen een enorm houten kruis. Een documentaire video – deel van de installatie – biedt markante gedachten uit die compleet andere wereld, waarin vanzelfsprekendheden uit onze cultuur totaal anders worden opgevat. Roy vertelt wat er gebeurt als je deze Asmatters een foto laat zien waarop een inmiddels overleden stamgenoot staat. In de hoofden van de Papoea’s is zo’n aanblik niet te verwerken. Ook het kijken naar hun eigen beeltenis, is compleet verwarrend, hetgeen ook wel begrijpelijk is in een wereld zonder spiegels. Als je de integriteit voelt waarmee Roy vele maanden tussen de Asmatters heeft geleefd, doet het pijn om te zien dat onze entertainment industrie zulke antropologische wonderen hebben geperverteerd tot ‘groeten uit de rimboe.’ Natuurlijk is het vermakelijk om met enkele Aboriginals of Pygmeeën naar de Efteling te gaan, maar het is ook dramatisch. Omdat we met onze kijkcijfercultuur niet meer in staat zijn, nee… niet eens meer bereid zijn het diepere wezen van de mens te doorgronden. Maar slechts het vermaak zoeken in dat rare ‘anders zijn’. Het doet me denken aan de vooroorlogse lilliputterdorpen die Japin beschrijft in zijn “Grote Wereld”.
Roy heeft twee Papoea’s op hun eigen verzoek meegenomen naar Amsterdam, om ze daar kennis te laten maken met onze wereld. En vertelt in kalmte dat de Asmatters precies zo verwarrend, complex en hilarisch leven als wijzelf. De kunst site Kunstbus zegt erover: “Sommige van Villevoyes werken kan men zien als commentaar op (…) de vercommercialisering van de ‘ldentity politics’ in mediaverschijnselen zoals Oliviero Toscani’s Benetton-campagnes, waarin allerlei huidskleuren worden gelijkgeschakeld als ‘united colors’, ontdaan van iedere concrete sociale, culturele en historische context.”
Ik zou zeggen, wandel deze week eens door de Battalaan. Of kom luisteren bij Bruls & co op 7 maart om 14.00 uur, dan is er een gesprek met de kunstenaar.