Spiegelneuronen

De omwentelingen in de communicatiewereld gaan nu zo snel dat de situatie vergelijkbaar is met een zware bergetappe in de Tour. Kopgroep en peloton zijn verder uit elkaar dan ooit, met daartussen een eindeloos lint van renners. Iedereen kijkt een beetje vragend om zich heen en niemand overziet de situatie nog.

Terwijl de een vasthoudt aan de boekhandel, bestelt de ander bij bol.com. Echte pioniers hadden al een e-reader en straks een i-pad. Sommigen plukken nog altijd de krant uit de bus, op hetzelfde moment dat de buurman nu.nl of Twitter erop naslaat. En dan hebben we het nog niet over alle verschillen rond mailen, vervoer, muziek, printen, bellen, koffie zetten, verlichting en alle andere 1000 dingen die we dagelijks nodig denken te hebben.
Door een toevalligheid kwam ik terecht op het podium van de Bonbonnière en trof nooit eerder zo’n warmhartige zaal. Nu doe ik niet zo veel voordrachten, maar hier herkende ik meteen een samenhorig publiek uit alle hoeken van het land. De Inspecteurs van de GGZ. Ze namen afscheid van een markante, gepensioneerde collega en hadden bij die gelegenheid enkele sprekers geprogrammeerd. Geen idee wie er uitviel maar ik besteeg als invaller met plezier het podium, waarop ik ooit eerder als 8-jarige meezong in het plaatselijk toneel. Maar met jeugdsentiment heb ik de 150 toehoorders niet lastiggevallen, integendeel. Men had juist een boeiende analyse van het zenuwstelsel beluisterd, waarbij de aandacht vooral ging naar de spiegelneuronen. Mijn betoog sloot erop aan met het zenuwstelsel van onze samenleving. Het bonte netwerk aan communicatiedragers en hun draadloze en glasvezelachtige voorzieningen. Al moest het publiek even schakelen, de metafoor was helder. Waar vroeger enkelingen vanuit Hilversum konden zenden, is nu iedereen zijn eigen zendstation. Met eigen website, blogs, web-films en fotoreportages. Acht jaar geleden hadden we alleen Maarten van Rossem als Amerika-deskundige, nu hebben we er ca. 5 miljoen. Bovendien, de wereld is transparanter dan ooit. En dat lijkt me van belang voor inspecteurs. Kijk maar eens mee naar al die openhartige Hyves pagina’s waar slachtoffers en gedupeerden zich verenigen. De sites waar analisten of klokkenluiders hun visie prijsgeven. Waar bloggers verklappen hoe de veiligheid rammelt en de systemen falen. Er zijn zoekmachines die vooral tweets volgen. De publieke opinie wordt automatisch op de voet gevolgd. Je kunt exact zien wie met wie verbonden is, welke denkbeelden elkaar opzoeken en welke kennis er wordt gedeeld.
Om de ontwikkelingen te illustreren liepen met mijn verhaal op het scherm voorbeelden mee die regelrecht uit de zorgsector waren ontleend. Instituten die afdalen tussen het publiek, maar ook publieksgroepen die de handen ineenslaan om zich weerbaar te maken tegen de georganiseerde belangen in de zorg. Voorlichters die dat alles in de gaten houden, kunnen de organisatie maar ook hun cliënten grote diensten bewijzen. Om een beeld te geven van de snelheid waarmee communicatie kan gaan, deelde ik mijn laatste tweets op het scherm, inclusief reacties van het laatste uur. Het was om die reden dat iemand mij aanschoot bij vertrek. “Waar kan ik al die Twittertjes nu vinden op het internet?” Op een dag gaan we allemaal samen over de finish-lijn.

Stap 1

En hop… daar gaat Maastricht, uit de startblokken richting Culturele Eindstreep op de 2.018 meter. Vrijdagavond 8 januari was Guido Wevers de haas van het peloton die tegenover de Gemeenteraad draagvlak en motivatie bij elkaar moest praten in de hal van het Stadhuis. Een stijlvol startschot, maar waar begint de wedstrijd echt, rond Maastricht voor Culturele Hoofdstad?

Guido had er een fraaie setting van gemaakt met bewegend licht en strijkmuziek en betrok de raadsleden dicht bij de planning voor de komende decennia. Zodat niemand kon ontgaan dat er een visie is uitgerold. Gedeputeerde Wolfs was er ook bij en twitterde er al meteen een plaatje van. Laat dat gerust aan Guido over, hij is een absolute inspirator en zal de fantasie in de hoofden van de stadsbestuurders behoorlijk weten op te schudden. Zo is kunst tenslotte ook bedoeld, om ons perspectief te veranderen zodat we waarnemen met nieuwe blik. Topambtenaar Leo zum Vörde heeft dat in een helder betoog vastgelegd in ons cultuurmagazine Zuiderlucht.
Wie praktisch is, vraagt zich af waar binnen de stad Maastricht die vernieuwende cultuur haar ontsteking zal vinden. Niet bij de bestuurders zelf in elk geval. Zij noemen vaak de kunstenaarskolonie in het Landbouwbelang en in de brandweerkazerne de prominente broedplaatsen. Maar er is natuurlijk veel meer. In onze eigen T36 loods bijvoorbeeld maakt een groep kunstenaars opmerkelijk werk, waarvan vrijwel niemand het bestaan kent. Een van de meest indrukwekkende werkplaatsen, staat onder leiding van de kunstenaar Kaspar König. In zijn Artspace Rondeel Maastricht (ARM) heeft hij in drie jaar tijd een belangrijke schakel ontwikkeld in een internationaal netwerk van kunstlaboratoria. Kaspar en zijn collega’s doen opzienbarende experimenten en workshops. De projecten met geluid, installaties en dans zijn een ware aanjager in een stad die culturele snelheid moet maken. Maar als we Kaspar en de anderen niet heel snel te hulp schieten bij het behoud van de werkplaats, door het ondertekenen van zijn petitie, zal ARM zometeen naar het buitenland vertrekken. Een ramp, want zulke kunstenaars kunnen we niet missen in de race naar die grote ambitie in 2018. Zorgvuldig behouden wat we al hebben, is stap 1.
En ik hoop dat ons stadsbestuur inziet dat stap 2 bestaat uit het versoepelen van de regelgeving, waardoor meer culturele hindernissen worden weggenomen. Zodat er locaties tot werkplaats of atelier kunnen worden omgevormd en de openbare ruimte meer podium biedt. Zo heeft Maastricht al veel ervaringen met geluidprojecten op bruggen, optredens en films op alternatieve locaties. Als je met durf de regels versoepelt komen er vanzelf meer events. En natuurlijk, er is ook geld nodig (stap 3) voor artistieke projecten met internationale uitstraling, want die trekken makers en organisatoren aan. Je zult er immers voor moeten zorgen dat alle burgers binnen een grote actieradius kunnen meekijken naar de turbulentie. Daarom is er behoefte aan een katalyserend, Euregionaal communicatieplatform op internet (stap 4) waarop ook de TV in alle regio’s is aangesloten. Niet om geconserveerde cultuur als schuttersfeesten en prinsenballen uit te zenden, maar juist voor innovatieve events en projecten.
Enfin, ik ga te snel. Want de regie ligt in deskundige handen van Guido en de aankomst bij de finish laat nog een jaar of 8 op zich wachten. Er is natuurlijk geen mens die nu al kan voorzien hoe Europa er op dat moment bij ligt. Maar wil deze regio zo’n titel waarmaken, dan moeten we vandaag beginnen bij stap 1. Het koesteren wat we hebben. Als je nu 1 minuut de tijd neemt om Kaspar aan een extra handtekening te helpen, gaat ons dat nog lukken ook.
(link naar twitter)

Alles Gratis

Ik ken ze nog wel, mensen die met één slim idee miljonair werden (en soms gelukkig). Omdat ze dat trucje deponeerden. Hoe houdbaar is dat beginsel nog? Glijden we naar een tijdperk waarin we elkaars ideeën delen en verbeteren? En waarin we heel wat meer dan één idee ‘in a lifetime’ zullen uitbroeden?

In de ICT is het begrip ‘open-source’ alweer stenen-tijdperk-taal. En we zien de collectieve programma’s en internetsites vooral tomeloos groeien. Wikipedia is zo’n mooi voorbeeld, waar het om kennis gaat. Maar we hebben natuurlijk ook Flickr, de open fotosite en YouTube voor films. En wie muziek zoekt, kan bij Limewire nog altijd graaien uit het rek. Alles te grabbel.
Apple passeerde deze week de uitgifte van 3 miljard applicaties voor i-phones. Men levert er maar liefst 350 per seconde – velen gratis – waarvan het concern er zelf maar bitter weinig ontwikkelde. En zo kun je doorgaan op het vlak van kennis, entertainment, lifehacking en netwerkondersteuning. Ik heb aan Hyves, Facebook én Linkedin nog geen euro uitgegeven. Aan Twitter evenmin. Wie wel?
Ik draag wel op een andere manier bij, door wetenswaardigheden te bloggen, door middels posts, tweets en krabbels te verwonderen, door het uploaden van films, foto’s, voor wie het maar bekijken wil. Zo zijn er ook sites die ondernemersideeën delen. Springwise is daarvan een rijk gesorteerde. Op de Springwise Homepage staat deze week de top 10 van businessideeën voor 2010. Deze ideeën zijn door een vrijwillig – gratis! – netwerk van 8.000 spotters verzameld en bijeengebracht voor iedereen die er maar iets mee kan.
Waar gaat dat allemaal heen, hoor ik vaak genoeg andere creatieven om mij heen verzuchten. Als zometeen alles maar van iedereen is, waar gaan wij dan ons brood mee verdienen? Wie zet vakmensen en ideeënmensen aan het werk terwijl alles domweg gratis kan worden gedownload? Hoe gaat de krant blijven voortbestaan? Australiër Rupert Murdoch (naast krantenmagnaat ook niet de eerste de beste op het Internet ) heeft afgekondigd dat hij alle krantennieuws weer van het web en uit de zoekmachines haalt. Dat idee gaat tegen de haren in (hoe kaal hij ook is) van Seth Godin, een succesvol schrijver die de klassieke marketing heeft verruild voor iets eerlijks: een nieuwe visie op het leveren van waarde. Godin reageert op Murdoch met: “You don’t charge the search engines to send people to articles on your site, you pay them. If you can’t make money from attention, you should do something else for a living.” Dat we Godin nog niet vinden in de Nederlandse Wikipedia, zegt eigenlijk al genoeg. We zullen ons ook in Nederland moeten realiseren dat we naar een samenleving groeien waarin alles met alles en elkaar verbonden is. Iedereen wereldwijd heeft een mobiele telefoon, de eerste internetgeneratie krijgt stilaan grip, de revolutie gaat als een Tsunami over de oude structuur heen en zal vrijwel alle beproefde paden doen vervagen. Of we dat nu willen of niet. En ik denk dat we daar onontkoombaar positie in moeten kiezen. De enige weg is die van het toevoegen van oprechte waarde. Voor al het overige is in the end geen plaats.
(link naar twitter)